De situatie is altijd neutraal

 

Deze belangrijke les wilde ik niet in één keer begrijpen. Omdat hij in lijkt te gaan tegen de manier waarop ik naar het leven keek. Gelukkig krijg ik deze les steeds beter in de vingers. Nu ik iedere situatie als neutraal kan zien, heb ik geen last meer van paniekaanvallen, onhoudbare huilbuien en overprikkeling.

Dit artikel is een mix van kennis en mijn persoonlijke ervaring. Ik hoop dat het voor jou een begin van een zelfverzekerde jij mag worden.

de situatie is altijd neutraal.png
 

“The primary cause of unhappiness is never the situation but thought about it. Be aware of the thoughts you are thinking. Separate them from the situation, which is always neutral. It is as it is.”
- Eckhart Tolle

 

Wat Eckhart ons leert is dat ongelukkig zijn nooit komt door de situatie, maar door onze gedachten erover. Wanneer ik dat tegen de mensen die ik coach vertel, stellen ze deze lering op de proef met hypothetische stellingen.

Als mijn vriend mijn verjaardag vergeet, dan heeft hij die situatie en mijn pijn toch veroorzaakt?

Of - een nog extremer voorbeeld - als hij vreemdgaat, dan is het toch zijn schuld dat ik ongelukkig wordt van die situatie?

Laat ik even voorop stellen dat een neutrale situatie jouw vriend geen vrijbrief geeft om jouw verjaardag te vergeten.

De situatie is niet gemeen, triest of wreed. De situatie is neutraal en met jouw gedachten geef je betekenis aan de situatie.

Tot een paar maanden geleden had ik nog nooit van neutrale situaties gehoord. Sterker nog, de eerste paar keer dat ik erover las, wilde ik het niet geloven. Tot het kwartje na veel boeken lezen, gesprekken met mijn coach en zelfreflectie viel. Dus misschien heb jij - net als ik - wat langer nodig om het te bevatten. Uiteraard heb ik mijn best gedaan om dit artikel zo praktisch mogelijk te beschrijven, in de hoop dat jij hem sneller in de vingers hebt dan ik.


Ons brein heeft zich ontwikkeld tot een geheel dat snel situaties inschat.

Wij zijn in staat een situatie in enkele seconden te beoordelen. Het is heel dienend om met één blik op een situatie genoeg informatie te hebben om in te schatten of we veilig zijn of niet.

Maar dit oordelend vermogen zit ons vaak in de weg. Bijvoorbeeld door snel en hard te oordelen over het eigen handelen. Of in iedere situatie alle mogelijke uitkomsten te voorspellen en steeds te beoordelen of je daarin veilig bent of niet. Een ‘mogelijke uitkomst’ hoort echter niet bij de huidige neutrale situatie.

Het brein ziet een situatie, oordeelt, bedenkt nieuwe mogelijke uitkomsten, oordeelt, bedenkt nieuwe mogelijke uitkomsten, oordeelt daar weer over etc. Net zo lang tot het brein in overdrive raakt met overprikkeling, paniekaanvallen en/of huilbuien tot gevolg.


Een voorbeeld
Een paar maanden geleden ging ik naar de stad om een cadeau te kopen voor een vriendin. Ze zou de volgende dag thuiskomen na 9 weken buitenland, dus ik wilde haar verrassen met een welkomstcadeautje waardoor ze zich extra snel thuis zou voelen. Het mocht niet te duur zijn, maar ik wilde ook weer geen goedkope prul. Toen mijn vriend en ik de derde winkel binnen liepen, ging mijn brein ongeveer als volgt tekeer

“Wat als ik niks leuks kan vinden. Of dadelijk vind ze het cadeautje stom. Geurstokjes zijn wel leuk, maar ik weet niet of ze het fijn vind dat ik de geur in haar huis aanpas. Anders koop ik wel een geurkaars. Nee, Eveline, dat is echt een kutcadeau. Wie wil er nou een geurkaars? Ik zou een geurkaars trouwens wel chill vinden. Oké, ik loop nog wel even terug naar de andere kant van de winkel om te kijken of ze daar een fijne geurkaars hebben. Of misschien toch iets anders. Nee, dat is weer duur. Het is trouwens echt warm hier. Misschien is dit beter. Nee, dit is niet leuk om te geven. Ben ik een cheap ass bastard dat ik niet meer dan €10 wil uitgeven? Hoe laat is het? Ik ben al een kwartier aan het zoeken!? In een kwartier had ik het dubbele verdiend als ik nu aan het werk was. Kut, ik moet nog even aan het werk zometeen. Getver, het zweet breekt me uit man. Ik wil hier weg. Wacht, die kaars aan het begin van de winkel was mooi. Moet er een schaaltje onder? Anders is het zo kaal. Misschien heeft ze al een schaal. Fack, ik ben ook zó dom. Je had ook eerst bij haar thuis moeten kijken, Eveline. Nouja, had je maar niet zo lui moeten zijn. Oké, ondertussen zijn we wéér 10 minuten verder. Sebastiaan (mijn vriend) kijkt ook al geïrriteerd. Hij zal wel denken dat ik niet spoor. Ik wil hier weg. Het is ook absurd dat ik er zo lang over doe. Ik wil hier weg. Oké, het schaaltje is kut. GODVEROMME. Ik wil hier weg. Het is ook altijd hetzelfde met jou hè. JE KAN NIET EENS EEN KAARS KOPEN. Wat voor een achterlijke debiel ben je dan joh.”

De laatste jaren ben ik al geduldiger met mezelf. Daarom stond ik op het punt om mezelf uit de situatie te verwijderen en de gedachten langzaam te laten wegebben. Even ontprikkelen en ervoor zorgen dat ik weer helder en constructief kan denken.

Maar ik wilde niet meer weglopen, ik wilde leren om de situatie onder controle te krijgen. In deze situatie was ík volkomen veilig, maar mijn gedachten gedachten creëerden een heel echt gevoel van onveiligheid. Dus ik besloot mijn eigen theorie toe te passen: De situatie als neutraal te beschrijven.

En laat me je vertellen: De situatie neutraal zien is niet makkelijk.

Mijn eerste poging om de situatie te beschrijven was niet eens in de buurt van neutraal. Ik gebruikte te veel emotie en oordelen om de situatie te beschrijven.

Ik ben al in de derde winkel om een cadeau te kopen voor een vriendin, maar ik kan niet kiezen omdat ik niet te veel geld wil uitgeven, niet zeker weet wat mijn vriendin leuk zou vinden en omdat Sebastiaan geïrriteerd kijkt omdat ik er al zo lang over doe.

Het lijkt alsof ik een situatie beschrijf, maar hij zit vol oordelen, meningen en angst voor mogelijke uitkomsten. Toen ik mezelf een moment gaf om de neutrale situatie te beschrijven, werd het opeens verbazingwekkend eenvoudig.

Ik ben in de winkel om een cadeau te kopen voor een vriendin.

Bijna schoot ik opnieuw in gedachten dat het stom is dat ik het mezelf een minuut geleden nog zo moeilijk had gemaakt. Maar ik liet me er niet door meeslepen - ook een les van Eckhart, maar die is voor een andere blog.

Binnen een halve minuut hakte ik de knoop door en kocht ik een fijn deurkaars voor een vriendin - die er uiteindelijk heel blij mee was!

Wat ik je met mijn voorbeeld wil leren:

Jouw verwachtingen, angsten en oordelen zijn allemaal gedachten.
Met die gedachten geef je kleur en betekenis aan de neutrale situatie.

Het cadeau-voorbeeld is maar één situatie dat ik met mijn gedachten een veilig moment in een onveilig moment veranderde. Mijn brein deed dit all day every day.

  • Zal ik mijn contract verlengen of stoppen?
    Ik kan niet kiezen!
    Ik ga wel gewoon door

  • Welke auto moet ik kopen?
    Ik kan niet kiezen!
    Ik koop hem wel op het allerlaatste moment

  • Hoe zeg ik dat ik die opdracht eigenlijk niet wil doen?
    Ik weet niet hoe!
    Ik doe de opdracht wel gewoon

  • Komt de tekst in mijn caption goed over?
    Ik weet het niet!
    Ik post gewoon niks vandaag

  • Wat zullen we eten vanavond?
    Ik kan niet kiezen!
    Ik gooi wel een last minute pizza in de oven

  • Welk cadeau moet ik kopen?
    Ik kan niet kiezen!
    Ik kom morgen wel weer terug

Met mijn brein overprikkelde ik mezelf zó extreem, dat mijn angst de situatie onveilig maakte en mezelf uit de situatie verwijderen de veiligste oplossing leek.

Niet bepaald een waardevolle manier om met mijn energie en breincapaciteit om te gaan. Deze overprikkeling had ongeveer eens per maand een huilbui of paniekaanval tot gevolg.

Waarom doet mijn brein dit?

Deze manier van denken is niet dienend voor situatie waarin je veilig bent, maar het mechanisme is bedoeld om je te beschermen. Nog niet zo lang geleden waren wij mensen heel erg afhankelijk van elkaar. In de tijd dat we nog in grotten woonden, was het heel belangrijk dat je goed kon inschatten of jouw gedrag acceptabel was voor de groep.

Stel je eens voor dat ik in die tijd een geurkaars had gekocht die niet aan de norm voldeed en mijn vriendin me uit de groep had gezet ;)

Tegenwoordig hebben we geen vrienden nodig om te overleven. Begrijp me alsjeblieft niet verkeerd als ik dit zeg. Ik haal heel veel liefde en gezelschap uit mijn vriendschappen. Ik wil mijn vrienden ook niet kwijt. Maar de tijd dat sociale afwijzing een zekere dood betekende ligt al enige tijd achter ons. Onze hersenen hebben alleen nog niet de mogelijkheid gehad om te evolueren tot een geheel dat ‘weet’ dat het niet nodig is om je zoveel zorgen te maken.

Het brein dat bedoeld is om je te beschermen brengt je overdrive als je niet de tijd neem om de situatie als neutraal te zien.

Nog een paar kleine voorbeelden met situaties die ik echt heb beleefd. In de niet-neutrale situatie schiet ik sneller in destructieve gedachtepatronen. In de neutrale situatie vind ik het makkelijker om constructieve gedachten te denken.

Niet neutraal: ‘Mijn vriend trekt boos de deur dicht.’
Mijn gedachten: ‘Waarom is hij boos? Heb ik iets verkeerd gedaan?’

Wel neutraal: ‘Mijn vriend trekt harder dan gebruikelijk de deur dicht.’
Mijn gedachten: ‘Zou hij boos zijn? Of staat het raam open, waardoor er tocht staat?’

Niet neutraal: ‘Klant X wil zijn rekening niet betalen’
Mijn gedachten: ‘Waarom willen ze mijn werk niet betalen? Waarderen ze mijn werk niet?

Wel neutraal: ‘Klant X heeft niet betaald na de tweede herinnering’
Mijn gedachten: ‘Waarom zou de klant nog niet betaald hebben?’

Niet neutraal: ‘Er heerst de hele tijd een super awkward stilte.’
Mijn gedachten: ‘Wat heb ik verkeerd gedaan? Moet ik iets zeggen om het minder awkward te maken?’

Wel neutraal: ‘Geen van beide praat.’
Mijn gedachten: ‘Wat kan ik zeggen om de stilte te doorbreken?’

Ik hoop dat de bovenstaande voorbeelden je inzicht geven in de manier waarop de situatie destructieve gedachtepatronen kunnen triggeren.

Het is tijd om de regie over jouw eigen gedachten en emoties in handen te krijgen. En dat begint bij de situatie te zien zoals hij is: Neutraal.

Het moge duidelijk zijn dat een situatie neutraal zien nuttig is, maar wel een uitdaging kan zijn. Helaas heb ik geen stappenplan, maar ik heb wel een aantal tips die kunnen helpen.

  • Besluit dat je de situatie neutraal wilt zien.
    De eerste stap is de situatie neutraal willen zien. Er zit een verschil tussen op intellectueel niveau snappen wat ik heb beschreven in dit artikel en het daadwerkelijk willen toepassen in jouw eigen leven.

  • Wees liefdevol en geduldig met jouw eigen gedachten en gevoelens - zelfs wanneer het lijkt alsof ze tegen je werken.
    Je gedachten en gevoelens leren beheersen is een proces. Vooral als je (net als ik) nog nooit van een neutrale situatie had gehoord. Het kan heel frustrerend zijn om je eigen brein aan het werk te zien, maar op de lange termijn loont het enorm om met zelfliefde en geduld naar jouw eigen gedachten en gevoelens te kijken.

  • Hoe dichter je denkt tegen de realiteit aan te zitten, hoe lastiger het is
    ‘Boos de deur dichtslaan’ lijkt een neutrale situatie, maar er zit alsnog een oordeel in. Het lijkt de realiteit, maar het heeft het potentieel tot verwarring in zich. Een niet-neutrale situatie maakte het makkelijker om gedachten in overdrive te krijgen.

  • Versta niet meer dan er gezegd wordt
    Sarcasme en ironie zijn voorbeelden van meer bedoelen dan er letterlijk gezegd wordt. We moeten soms tussen de regels door lezen, maar als je onzeker bent kan dit tegen je werken.
    Ik weet van mezelf dat ik snel uit ga van the worse case scenario en juist op dat soort momenten is het belangrijk om te beseffen dat ook een opmerking als een neutrale situatie opgevat moet worden.

  • Een lopende situatie in kaart brengen is moeilijk
    Er zijn heel wat situaties die ik voor mezelf zo neutraal mogelijk heb gemaakt, maar een lopende situatie in kaart te brengen blijft moeilijk. Iedere opmerking, beweging of gebaar verandert een situatie, waardoor het soms lijkt alsof ik de situatie steeds opnieuw als neutraal moet zien. Met veel oefening gaat het steeds beter en sneller, maar je kunt het beste beginnen met situaties in het verleden. Die staan namelijk al vast.

Om af te sluiten: Maak het concreet en blijf oefenen

Situaties neutraal zien is één van de belangrijkste oefeningen voor mijn persoonlijke ontwikkeling. Omdat mijn gevoelens volgen op de gedachten die ik heb over een situatie. Op het moment dat ik frustratie, angst, verdriet of onmacht voel opborrelen, neem ik een moment om de situatie neutraal in kaart te brengen.

Heb geduld, maak het concreet, wees liefdevol en blijf oefenen.

Kun je mijn hulp hierbij gebruiken? Boek dan een Balans en Impact sessie of Balans en Impact traject.